تاریخچه­ ی کاشت برنج در ایران

برنج در ایران جایگاه ویژه ­ای در بین غلات دارد و تقریبا قوت غالب اکثر ایرانیان است. اینکه اولین بار کی و در چه مکانی برنج به ایران وارد شده است مشخص نیست اما شواهد حکایت از آن دارد که از دوران هخامنشی به طور قطع برنج در ایران کشت شده است. آن زمان برنج بیشتر در ایالت های خراسان و مازندران پرورش داده می­شد اما در این دوره گیلان نقشی در تولید و کاشت برنج نداشته است.

در مورد شروع کاشت برنج در گیلان نقل قول های متعددی وجود دارد. مسعود پورهادی کتاب با عنوان فرهنگ خوراک مردم گیلان دارد و در این کتاب در مورد کاشت برنج در گیلان به تفصیل صحبت نموده است. وی در این کتاب زمان شروع کشت برنج در گیلان را در دوره­ ی ساسانی می­داند. طبق گفته­ ی این کتاب در زمان پادشاهی انوشیروان ساسانی برزویه­ی طبیب برنج را از هندوستان به گیلان آورده است. البته کشت و پیدایش برنج به طور فراگیر تا اواخر دوره ساسانی به طول انجامید زیرا تا پیش از آن مرم گیلان با شکار و پرورش دام گذران امور می­کردند.

همچنین طبق نوشته ­ای که از ابن اثیر به جا مانده نشان می­ دهد کاشت برنج در قرن چهارم هجری در گیلان وجود داشته است. ابن اثیر می­گوید که مرداویج در سال 320 هجری قاصدی را به گیلان می­ فرستد تا برادرش وشمگیر را نزد وی ببرد. اما هنگامی که قاصد وشمگیر را می­یابد با جمعی دیگر در زمین ­های گل­ آلود مشغول برنج کاری بوده است. اگر این نوشته صحت داشته باشد پس می توان گفت در قرن چهارم هجری کاشت برنج در گیلان رواج داشته و پیدایش برنج در این منطقه به پیش از آن باز می­گردد.

در این که کاشت برنج در قرن هفتم در گیلان رواج داشته هیچ شکی نیست. زیرا فضل الله همدانی در کتاب آثار و احیاء چگونگی پیدایش برنج و نیز کشت آن در گیلان را به طور کامل توضیح داده است. و حتی عنوان نموده که برنجی که در گیلان تولید می­ شود نسبت به برنج مناطق دیگر کیفیت بالاتری دارد. این گفته نشان دهنده ­ی آن است که به قطع یقین در قرن هفتم برنج در گیلان و مازندران و مناطق دیگری کشت شده است.

کهن ترین سند کتبی در مورد تاریخچه ­ی کاشت برنج در شمال ایران

همان طور که گفتیم این که چه زمانی و چگونه کاشت برنج در شمال ایران رواج یافته است اطلاعات دقیقی در دست نیست و تمامی مطالب گفته شده بر اساس شواهد و روایاتی است که وجود دارد. اما قدیمی ترین سند کتبی که در مورد تاریخچه ­ی کاشت برنج در شمال ایران وجود دارد مربوط به قرن دوم هجری است. این سند یک نوشته به جا مانده از یک طبیب طبرستانی (مازندرانی) به نام علی ابن سهل ابن الطبری است.

از این طبیب کتابی به نام فردوس الحکمه به جا مانده است. در بخشی از این کتاب وی در مورد برنج صحبت کرده و خواص تغذیه­ای آن را برشمرده است و در مورد مزایای برنج صحبت کرده است. وی همچنین در مورد عمر برنج و رشد ان نیز مطالب را عنوان کرده است. به عنوان مثال در یک قسمت از کتاب می­گوید: ” در طبرستان برنجی دیدم که 40 سال از عمر آن گذشته بود. “

از این شواهد و قرائن پیداست که تاریخچه­ ی کاشت برنج در ایران نیز قدمتی طولانی دارد و مردم ایران از دیرباز نسبت به کشت و مصرف برنج اهتمام داشته­اند.

شیوه­ ی پخت برنج به روش کنونی و استفاده از کلمه ­ی پلو برای برنج پخته شده از دوران صفویه وارد ایران شده است. در این زمان برنج به عنوان یک غذای اعیانی در دربار پادشاهان در کنار بسیاری از غذاهای مجلل آن زمان پخت می شده است.

منبع:سایت خوشبخت